Condens en schimmel ondanks ventilatie wijzen meestal op te weinig debiet: vuile filters of ventielen, een toestel dat te laag staat of uitgeschakeld wordt, gesloten toevoerroosters (systeem C) of deuren zonder doorstroomopening. Ook slecht geïsoleerde buitenluchtkanalen bij ventilatie D geven condens. Reinig filters en ventielen en laat bij twijfel de debieten meten.
Mechanische ventilatie is net bedoeld om vocht af te voeren. Zie je toch condens op de ramen, zwarte puntjes in de badkamer of vochtplekken in de hoeken van een slaapkamer, dan is dat frustrerend. In de meeste gevallen werkt de ventilatie wel, maar niet genoeg: er gaat minder lucht door het systeem dan bij de oplevering bedoeld was. Soms zit de oorzaak buiten de ventilatie. In dit artikel overlopen we beide.
Symptoom, oorzaak en wat je doet
| Wat je ziet | Mogelijke oorzaak | Wat je kan doen |
|---|---|---|
| Condens op ramen, vooral 's ochtends in slaapkamers | Te weinig toevoer: vuile filters (D), gesloten roosters (C), toestel te laag | Filters vervangen, roosters openzetten, stand controleren |
| Schimmel op badkamerplafond | Afvoerventiel vuil of te ver dicht, te korte nadraaitijd, geen doorstroomopening onder de deur | Ventiel reinigen, deur niet afdichten, stand hoger na douchen |
| Schimmel in hoeken van buitenmuren | Koudebrug in combinatie met te weinig ventilatie | Debiet laten meten, bouwkundig laten bekijken |
| Druppels aan of onder kanalen op zolder | Buitenluchtkanalen (D) niet of slecht dampdicht geïsoleerd | Isolatie laten nakijken |
| Water onder het WTW-toestel | Condensafvoer verstopt of sifon slecht aangesloten | Vakman laten komen |
| Condens op de buitenkant van het toestel | Toestel staat in een vochtige ruimte | Volgens Zehnder normaal, vergelijkbaar met condens op een raam |
Oorzaak 1: er gaat te weinig lucht door het systeem
Elke ruimte heeft bij de oplevering een bepaald debiet gekregen: zoveel kubieke meter lucht per uur toevoer in droge ruimtes en afvoer in natte ruimtes. Na een paar jaar zonder onderhoud zakt dat debiet, door:
- Vuile filters bij ventilatie D. Zie filters van ventilatie D vervangen.
- Vuile of verdraaide ventielen. Een badkamerventiel vol stof en zeepresten laat merkbaar minder lucht door.
- Een vuile ventilatorwaaier of warmtewisselaar, waardoor het toestel zijn debiet niet meer haalt.
- Vervuilde kanalen, vooral afvoerkanalen van keuken en badkamer.
Merk op: bij een constant-debiettoestel draaien de ventilatoren harder om dat te compenseren, maar ook dat heeft een grens. Zonder meting weet je niet of het debiet in een bepaalde kamer nog klopt.
Oorzaak 2: hoe het systeem gebruikt wordt
Buildwise geeft in zijn ventilatiegids enkele duidelijke gebruikstips die rechtstreeks met vocht te maken hebben:
- Laat het systeem continu draaien. Schakel het enkel uit bij onderhoud of in noodgevallen. Een toestel dat 's nachts of tijdens een vakantie uit staat, laat vocht ophopen.
- Kies een stand die voldoende debiet levert, ook 's nachts. Stand 1 is vaak te laag als vaste stand.
- Zet een stand hoger tijdens koken, douchen of als er veel mensen in huis zijn.
- Ventileer ook in de winter. Juist dan is de buitenlucht droog en voert ventileren het meeste vocht af.
- Verander de afstelling van de ventielen niet.
Bij ventilatie C komt de verse lucht binnen via roosters in de ramen. Staan die dicht omdat het tocht, dan haalt de unit de lucht langs kieren of uit andere ruimtes, en blijft het vocht in de slaapkamer hangen. Omgeving Vlaanderen wijst ook op de doorstroomopeningen: een spleet onder de deur of een rooster in deur of muur, zodat lucht van de droge naar de natte ruimtes kan stromen. Een nieuwe deur zonder spleet, of een tochtstrip onder een badkamerdeur, kan de hele luchtstroom blokkeren.
Oorzaak 3: condens aan de kanalen bij ventilatie D
Een WTW-toestel heeft twee kanalen naar buiten: de aanzuig van verse lucht en de uitblaas van gebruikte lucht. Die kanalen zijn in de winter koud. Lopen ze door een warmere ruimte zonder goede dampdichte isolatie, dan condenseert vocht op de buitenkant, druppelt het op de zoldervloer of het plafond eronder en ontstaan er vochtplekken. Dat lijkt op een lek, maar is condens. Laat de isolatie van die buitenluchtkanalen dan nakijken.
Oorzaak 4: de condensafvoer van het toestel
Een WTW-toestel maakt condenswater dat via een slang en sifon naar de riolering moet. Is die afvoer verstopt, geknikt of loopt hij bergop, dan kan er water uit het toestel lopen. Dat is een duidelijk teken om een vakman te laten komen: het water moet weg en de afvoer moet weer goed lopen. Bij ventilatie D hoort het controleren en reinigen van de condensafvoer bij elk onderhoud; Duco noemt het een jaarlijkse taak.
Wanneer de ventilatie niet de (enige) oorzaak is
Ventilatie voert vocht af dat in de lucht zit. Ze lost geen lekken, opstijgend vocht of doorslaand vocht in muren op. En bij een sterke koudebrug (een slecht geïsoleerde lateel, een hoek van een buitenmuur) kan er plaatselijk schimmel ontstaan, ook als de ventilatie perfect werkt. Ligt de vochtplek telkens op dezelfde plaats, bijvoorbeeld onder een dakgoot of aan de voet van een muur, laat dan ook een aannemer of vochtspecialist kijken.
Wanneer bel je een vakman?
Heb je de filters vervangen, ventielen en roosters gereinigd, staat het toestel op een voldoende hoge stand en blijft de condens of schimmel terugkomen, dan is een volledig onderhoud de logische volgende stap. Onderhoud van ventilatie D kost €199 excl. btw, filters inbegrepen; onderhoud van ventilatie C kost €149 excl. btw. Afspraak maken. Weet je niet goed welk systeem je hebt? Lees eerst het verschil tussen ventilatie C en D.
Veelgestelde vragen
Waarom heb ik condens op mijn ramen terwijl ik ventilatie D heb?
Meestal gaat er te weinig lucht door het systeem: de filters zijn vuil, het toestel staat te laag of wordt 's nachts uitgeschakeld, of de ventielen zijn verdraaid. Ook een deur zonder spleet eronder kan de luchtstroom blokkeren. Vervang de filters, laat het toestel continu draaien in een voldoende hoge stand en laat bij twijfel de debieten meten.
Kan mechanische ventilatie schimmel veroorzaken?
Een goed werkende ventilatie voorkomt schimmel eerder dan ze te veroorzaken. Schimmel ontstaat wel als het debiet te laag is, als filters lang niet vervangen zijn of als koude buitenluchtkanalen van een WTW niet dampdicht geïsoleerd zijn en condenseren. Lekken, opstijgend vocht en koudebruggen geven schimmel los van de ventilatie.
Is condens op mijn WTW-toestel normaal?
Condens op de buitenkant van het toestel kan normaal zijn als het in een vochtige ruimte staat, zoals een badkamer of washok. Zehnder vergelijkt het in zijn handleiding met condens op een raam. Water dat onder het toestel uitloopt, of druppels aan de kanalen naar buiten, zijn niet normaal: dan is de condensafvoer verstopt of de kanaalisolatie onvoldoende.
Moet ik mijn ventilatie hoger zetten tegen vocht?
Buildwise raadt aan het systeem continu te laten draaien in een stand die voldoende debiet geeft, ook 's nachts, en een stand hoger te zetten tijdens koken, douchen of met veel mensen in huis. Een vaste lage stand volstaat vaak niet. Een vraaggestuurd systeem met vochtsensoren regelt dat automatisch, op voorwaarde dat de sensoren goed werken.